Cách Quặng Hiếm của Brazil Đang Định Hình Lại Các Thứ Thứ Trong Thương Mại Toàn Cầu

Khi căng thẳng thương mại giữa Washington và Bắc Kinh ngày càng gia tăng, sự chú ý đang hướng về một đối tượng bất ngờ trong cuộc cạnh tranh khoáng sản chiến lược: Brazil. Quốc gia Nam Mỹ này, theo Sở Địa chất Hoa Kỳ, sở hữu trữ lượng đất hiếm lớn thứ hai thế giới, đang nổi lên như một tài sản chiến lược trong nỗ lực định hình lại chuỗi cung ứng toàn cầu khỏi sự thống trị của Trung Quốc. Các cuộc thảo luận ban đầu giữa Mỹ và Brazil về hợp tác đất hiếm phản ánh một sự chuyển dịch rộng hơn trong cách các cường quốc phương Tây tiếp cận an ninh nguồn lực.

Sự kiểm soát của Trung Quốc đối với chuỗi cung ứng toàn cầu

Sự cấp bách của các cuộc đàm phán thương mại này bắt nguồn từ một thực tế thị trường cơ bản: Trung Quốc kiểm soát khoảng 60 phần trăm hoạt động khai thác đất hiếm toàn cầu và hơn 90 phần trăm công đoạn chế biến. Sự tập trung áp đảo này trở thành một điểm yếu nghiêm trọng khi Bắc Kinh áp đặt hạn chế xuất khẩu để phản ứng với các mức thuế thương mại gần đây, buộc các chính phủ phương Tây phải thúc đẩy nhanh việc tìm kiếm các nguồn thay thế.

Mỹ đã nhanh chóng ký kết các thỏa thuận về khoáng sản chiến lược với các quốc gia như Australia và Cộng hòa Dân chủ Congo. Tuy nhiên, Brazil lại là một cơ hội đặc biệt hứa hẹn nhờ trữ lượng chưa khai thác lớn, mặc dù hiện tại đất nước này còn hạn chế về cơ sở hạ tầng sản xuất và chế biến.

Washington và Brussels cạnh tranh vì tài nguyên chiến lược của Brazil

Trong những tháng gần đây, không khí ngoại giao xung quanh đất hiếm của Brazil đã trở nên sôi động hơn nhiều. Sau khi mối quan hệ giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Brazil Luiz Inácio Lula da Silva được cải thiện, Washington đã bắt đầu thận trọng đánh giá các khuôn khổ hợp tác tiềm năng. Gabriel Escobar, đại diện đặc trách của Mỹ tại Brazil, đã trực tiếp làm việc với Ibram, hiệp hội khai thác mỏ của quốc gia này, và các bên liên quan trong ngành về khả năng hợp tác đất hiếm. Trong khi đó, các quan chức từ Bộ Thương mại Mỹ và Bộ Thương mại Brazil đã bắt đầu các cuộc thảo luận sơ bộ về hợp tác khoáng sản chiến lược.

Brussels cũng không đứng ngoài cuộc. Trong chuyến thăm gần đây tới Rio de Janeiro, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã công bố rằng EU đang theo đuổi một thỏa thuận về nguyên liệu thô chiến lược với Brazil bao gồm lithium, niken và đất hiếm—một bước đi được xem là thiết yếu cho sự tự chủ chiến lược của châu Âu nhằm đối phó với căng thẳng Mỹ-Trung.

Các nhà phân tích chính trị nhận định điều kiện thuận lợi cho tiến bộ. Christopher Garman của Eurasia Group dự đoán khoảng 75 phần trăm khả năng một dạng thỏa thuận nào đó sẽ hình thành trong quý đầu tiên của năm, cho thấy nhiều bên đều xem Brazil là trung tâm trong chiến lược thương mại của họ.

Từ khát vọng đến thực tế: Những trở ngại đối mặt với Brazil

Dù giàu tài nguyên, ngành đất hiếm của Brazil vẫn gặp phải những trở ngại đáng kể có thể làm phức tạp các cuộc đàm phán thương mại đầy tham vọng này. Serra Verde, hiện là mỏ đất hiếm duy nhất hoạt động của Brazil, mất 15 năm để đạt sản xuất thương mại—một mốc thể hiện độ phức tạp của ngành này. Mỏ này đã nhận được khoản vay 465 triệu USD từ Tập đoàn Tài chính Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (DFC) vào tháng 8 năm ngoái, cho thấy cả sự đòi hỏi vốn lớn và sự sẵn sàng của các tổ chức phương Tây để hỗ trợ các dự án.

Ngoài nguồn vốn, các nhà phát triển Brazil còn phải đối mặt với các trì hoãn về quy định, thiếu bản đồ địa chất đầy đủ và các trở ngại về giấy phép đã từng làm chậm tiến trình phát triển dự án. Những thách thức cấu trúc này có nghĩa là ngay cả khi có cam kết chính trị về mở rộng thương mại đất hiếm, việc cung cấp khối lượng theo thời gian cạnh tranh vẫn sẽ gặp nhiều khó khăn.

Đà thương mại tăng trưởng trong bối cảnh ngoại giao chuyển biến

Dù gặp nhiều hạn chế, sự quan tâm thương mại đang tăng tốc xung quanh khả năng chính sách mới. Nhà phát triển Viridis Mining and Minerals, niêm yết tại Australia, đang tích cực theo đuổi các hợp đồng tiêu thụ với khách hàng tiềm năng ở Mỹ và châu Âu cho nguyên liệu từ dự án Colossus của họ tại bang Minas Gerais, Brazil. Klaus Petersen, quản lý quốc gia của công ty tại Brazil, cho biết chiến lược tập trung vào việc đảm bảo nhiều cam kết cung cấp dài hạn khi các nhà mua hàng phương Tây tìm cách đa dạng hóa khỏi nguồn Trung Quốc.

Các nhà hoạch định chính sách Brazil ngày càng xem đất hiếm là cả một cơ hội kinh tế lẫn công cụ để điều chỉnh lại các mối quan hệ ngoại giao với Washington. Các căng thẳng về thuế thương mại Mỹ và các lệnh trừng phạt liên quan đến việc truy tố cựu Tổng thống Jair Bolsonaro đã làm căng thẳng quan hệ, mặc dù các bước giảm thuế đối với các mặt hàng thực phẩm của Brazil và việc mở lại các cuộc đàm phán thương mại rộng hơn cho thấy tình hình đang được cải thiện.

Điều hướng các phức tạp địa chính trị

Một trở ngại đáng chú ý vẫn là việc Brazil công khai chỉ trích các hành động gần đây của Mỹ tại Venezuela, điều này có thể tạm thời làm chậm các cuộc đàm phán. Tuy nhiên, hầu hết các nhà phân tích nhận định rằng các điểm xung đột như vậy, dù có thể gây tranh cãi, ít khả năng làm gián đoạn toàn bộ đối thoại thương mại vì lợi ích chiến lược chung trong việc thách thức kiểm soát của Trung Quốc đối với thị trường khoáng sản chiến lược.

Sự hội tụ của các sáng kiến thương mại Mỹ-Brazil, cạnh tranh của châu Âu và khả năng thương mại sẵn sàng cho thấy hợp tác về đất hiếm có thể trở thành đặc điểm định hình của bối cảnh địa chính trị và kinh tế năm 2026. Đối với Brazil, thách thức là chuyển đổi sự quan tâm ngoại giao thành năng lực vận hành—và đối với các chính phủ phương Tây, bài kiểm tra sẽ là liệu sự đa dạng chiến lược có thực sự giúp giảm phụ thuộc vào hạ tầng khoáng sản chiến lược của Bắc Kinh hay không.