OpenSea phỏng vấn: Casey Reas bàn về 20 năm phát triển của nghệ thuật sinh ra từ AI và các công nghệ sáng tạo mới. Trong cuộc trò chuyện này, ông chia sẻ về quá trình tiến hóa của nghệ thuật sinh ra, những thách thức và cơ hội mà công nghệ mang lại, cũng như tác động của nó đối với cộng đồng nghệ sĩ và người sáng tạo trên toàn thế giới.

Trong quá trình phát triển của nghệ thuật số, ít ai có thể ảnh hưởng lâu dài và sâu sắc đến hướng đi tương lai của nghệ thuật sinh tạo như Casey Reas. Nhà sáng tạo nghệ thuật sinh tạo, nhà giáo dục kiêm đồng sáng lập ngôn ngữ lập trình Processing này gần đây đã có một cuộc phỏng vấn sâu trong kỳ nghỉ cuối tuần nghệ thuật Marfa do OpenSea tổ chức. Trong cuộc phỏng vấn, ông không chỉ nhìn lại sự nghiệp sáng tác hơn hai mươi năm của mình mà còn đi sâu vào khám phá mối quan hệ phức tạp giữa mã code, nghệ thuật, cộng đồng và cảm xúc, cung cấp một góc nhìn độc đáo về xu hướng phát triển của toàn lĩnh vực.

Từ địa điểm nhỏ bé đến cộng đồng hàng vạn người: Sự trỗi dậy rực rỡ của cộng đồng nghệ thuật sinh tạo

Khi bắt đầu sáng tác nghệ thuật sinh tạo vào khoảng năm 2001, lĩnh vực này vẫn còn là một cộng đồng nhỏ nhưng đầy năng lượng. Mặc dù các nghệ sĩ trên toàn thế giới chia sẻ tác phẩm qua mạng, nhưng số người tích cực tham gia và thúc đẩy sự phát triển của lĩnh vực này thực sự rất ít. Thời đó, cộng đồng nghệ thuật sinh tạo mang đặc trưng quốc tế rõ nét, nhưng các thành viên liên kết với nhau khá lỏng lẻo, chủ yếu là các thực hành sáng tạo riêng rẽ.

Điểm ngoặt xuất hiện vào khoảng năm 2021. Từ đó, lĩnh vực nghệ thuật sinh tạo chứng kiến sự tăng trưởng theo cấp số nhân, số lượng người tham gia từ những nhóm tinh hoa nhỏ bé đã mở rộng ra hàng nghìn, hàng vạn sáng tạo gia. Tốc độ mở rộng này khiến Casey Reas cảm thấy ngạc nhiên và đầy cảm hứng. Đặc biệt, sự gia nhập của nhiều nghệ sĩ trẻ đã mang lại sức sống chưa từng có cho lĩnh vực này. Đây không chỉ là sự gia tăng về số lượng mà còn là sự va chạm và hòa quyện mãnh liệt của các ý tưởng sáng tạo.

Sự xuất hiện của NFT đã thúc đẩy quá trình này nhanh hơn nữa. Từ năm 2020, Casey Reas nhận thấy nhiều đàn anh trong lĩnh vực nghệ thuật sinh tạo — những người đã bắt đầu khám phá mã code và nghệ thuật thị giác từ hai thập kỷ trước — đã trở lại lĩnh vực này, cùng tham gia với thế hệ sáng tạo mới. Sự kết hợp giữa thế hệ cũ và mới này tạo ra phản ứng hóa học rất đặc biệt. Những người xuất thân từ lĩnh vực kỹ thuật và khoa học máy tính khám phá con đường hòa quyện với nghệ thuật, còn những người có nền tảng nghệ thuật truyền thống bắt đầu nắm vững kỹ năng lập trình. Trong hệ sinh thái mở rộng và bao dung này, các ý tưởng thú vị về hệ thống thị giác, sinh tạo hình ảnh và mô phỏng thuật toán liên tục xuất hiện, thành quả cộng đồng trong năm năm qua vượt xa mong đợi.

Mã code chính là nghệ thuật: Phá vỡ mâu thuẫn giữa lập trình và sáng tạo

Nhiều người có định kiến về công việc lập trình và thuật toán, cho rằng đó là những quá trình máy móc, mang tính lý trí cao, tuân theo logic chặt chẽ. Tuy nhiên, thực hành sáng tác của Casey Reas chứng minh nhận thức này là sai lệch. Trong giới hạn của mã code và thuật toán, việc sáng tác đòi hỏi một cách tư duy sáng tạo hoàn toàn khác biệt, cách tư duy này không những không hạn chế biểu đạt nghệ thuật mà còn mở ra vô hạn khả năng.

Mối quan hệ giữa lập trình và nghệ thuật còn cổ xưa và sâu sắc hơn nhiều so với mọi người nghĩ. Trước khi các nghệ sĩ bắt đầu sử dụng máy tính, họ đã suy nghĩ vấn đề theo cách hệ thống và thuật toán hóa. Cách tư duy này có thể truy nguyên từ vài thế kỷ trước. Còn lịch sử các nghệ sĩ bắt đầu chính thức viết mã và xây dựng hệ thống tính toán thì đã khoảng 60 năm.

Việc ra đời của môi trường lập trình Processing dựa trên một ý tưởng cốt lõi: mang khả năng tư duy mạnh mẽ và khả năng biểu đạt của lập trình vào lĩnh vực nghệ thuật thị giác. Casey Reas và nhóm của ông đã tạo ra công cụ sáng tạo này vào khoảng năm 2001. Khác với lập trình máy tính truyền thống, trong Processing, nghệ sĩ bắt đầu sáng tạo hình ảnh ngay từ ngày tiếp xúc với mã code. Cơ chế phản hồi trực tiếp và kết quả thị giác rõ ràng này giúp các nghệ sĩ đã có tư duy hệ thống dễ dàng thích nghi với phương tiện sáng tạo mới này.

Thành công của Processing nằm ở chỗ nó phá vỡ rào cản tâm lý giữa lập trình và nghệ thuật, giúp nghệ sĩ biểu đạt ý tưởng sáng tạo của mình một cách tự nhiên và trực quan hơn.

Tiên phong trong giảng dạy: Làm thế nào các nghệ sĩ trẻ thúc đẩy giới hạn lĩnh vực

Trong lĩnh vực công nghệ phát triển nhanh, duy trì uy tín học thuật không phải là điều dễ dàng. Casey Reas đã khám phá ra một phương pháp luận độc đáo qua nhiều năm giảng dạy. Chiến lược của ông là tránh chạy theo các công nghệ mới liên tục xuất hiện, mà tập trung vào những lý thuyết nền tảng và ý tưởng cốt lõi đã được chứng minh qua hàng thập kỷ. Khi học viên nắm vững những kiến thức nền tảng vững chắc này, họ có thể học bất kỳ công nghệ mới nào với tốc độ nhanh hơn và chiều sâu hơn.

Tuy nhiên, Casey Reas thừa nhận, việc giảng dạy không thể giúp ông luôn đi đầu về công nghệ. Ngược lại, ông cho rằng, việc giảng dạy giúp ông đi đầu về tư duy. Trong chương trình thạc sĩ nghệ thuật tại Đại học California, Los Angeles, sự tương tác với nhiều nghiên cứu sinh và sinh viên đại học đã liên tục truyền cảm hứng mới cho sáng tạo và suy nghĩ của ông. Những nghệ sĩ trẻ này mang đến những góc nhìn mới về bản chất của mã code và nghệ thuật sinh tạo.

Khi những người làm lâu dài trong một lĩnh vực hiểu rõ lịch sử phát triển của nó, họ thường sẽ đưa ra những giả định về giới hạn của lĩnh vực đó. Nhưng chính những tiếng nói mới này liên tục phá vỡ các giả định đó, phát triển theo những hướng không ngờ tới, mở rộng và làm sâu sắc thêm toàn lĩnh vực. Theo Casey Reas, những gì thế giới ngày nay thực sự cần không phải là nhiều đột phá công nghệ hơn, mà là nhiều sáng tạo về tư duy hơn. Sức mạnh của tư duy còn lớn hơn sức mạnh của công nghệ.

Thử nghiệm curation của Feral File: Hợp tác cộng đồng thúc đẩy nghệ thuật sinh tạo

Trong lĩnh vực curation và xây dựng cộng đồng, sự hợp tác của Casey Reas với Feral File trở thành một ví dụ mang tính huyền thoại. Một trong những ý tưởng cốt lõi của nền tảng này là trao quyền curation cho các curator chuyên nghiệp. Trong mô hình này, Feral File mời các curator có tầm nhìn rõ ràng và hướng thể hiện rõ ràng để tổ chức triển lãm, sau đó curator sẽ chọn lựa nghệ sĩ phù hợp nhất dựa trên chủ đề triển lãm.

Điểm đặc biệt của cách hợp tác này là nó không chỉ giúp nghệ sĩ tham gia các triển lãm chất lượng cao, mà còn quan trọng hơn, dưới sự hướng dẫn của curator, các nghệ sĩ tham gia có thể xây dựng mối liên hệ chặt chẽ và đối thoại với nhau. Xung quanh mỗi triển lãm, một cộng đồng sáng tạo riêng biệt dần hình thành, không chỉ là tập hợp các người tham gia triển lãm mà còn là một mạng lưới đầy cảm xúc và tương tác.

Trong nhiều năm quan sát, Casey Reas nhận thấy mô hình cộng đồng dựa trên curation này ảnh hưởng sâu sắc đến sáng tạo và phát triển của các nghệ sĩ. Nó vượt qua mô hình triển lãm nghệ thuật truyền thống, tạo ra một phương thức hợp tác nghệ thuật sinh tạo mới, có tính cộng tác cao hơn.

Liệu mã code có thể chứa đựng cảm xúc? Chiều sâu thẩm mỹ của nghệ thuật sinh tạo

Một hiểu lầm phổ biến về nghệ thuật sinh tạo và sáng tác bằng mã code là chúng nhất định lạnh lẽo, khách quan, thiếu cảm xúc. Nhưng quan điểm của Casey Reas hoàn toàn ngược lại. Theo ông, những tác phẩm nghệ thuật vĩ đại nhất chính là những tác phẩm mang tính chủ quan cao nhất. Khi các khán giả đối diện cùng một tác phẩm, họ sẽ có những cảm nhận và diễn giải hoàn toàn khác nhau.

Nhiều người trực quan nghĩ rằng nghệ thuật tượng hình — như vẽ chân dung hoặc phong cảnh chân thực — dễ dàng khơi gợi cảm xúc của khán giả hơn. Nhưng Casey Reas cho rằng, nghệ thuật trừu tượng, đặc biệt là các tác phẩm trừu tượng sáng tạo bằng mã code, cũng có khả năng thể hiện cảm xúc mạnh mẽ. Điều quan trọng không nằm ở phương pháp sáng tác của tác phẩm nghệ thuật mà là tâm thế và mức độ mở của khán giả khi đối diện tác phẩm. Ông nhận thấy, các tác phẩm sáng tạo bằng mã code và nghệ thuật sinh tạo thường có khả năng chạm sâu vào trái tim người xem, điều này phụ thuộc nhiều vào trải nghiệm chủ quan và sự đồng cảm tâm lý của người thưởng thức.

Ví dụ của danh họa trừu tượng Mỹ Mark Rothko rất minh họa rõ điểm này. Khi khán giả ngồi trước một bức tranh của Rothko, dành thời gian thưởng thức và đắm chìm trong đó, để cảm xúc của tác phẩm thấm đẫm vào tâm trí và cơ thể, họ thường có những trải nghiệm cảm xúc mãnh liệt và sâu sắc. Nhiều người có thể tìm thấy sự đồng cảm cảm xúc từ những tác phẩm tưởng chừng trừu tượng này.

Mã code, giống như ngôn ngữ, là một công cụ biểu đạt linh hoạt. Chúng ta có thể dùng tiếng Anh để viết văn bản pháp lý, cũng có thể viết thơ, viết tiểu thuyết. Mã code cũng mang tính đa dạng như vậy. Nghệ sĩ có thể dùng mã code để tạo ra những thứ cực kỳ chính xác và lạnh lùng, hoặc cũng có thể tạo ra những thứ cảm xúc và ấm áp. Tất cả phụ thuộc vào ý định của người sáng tạo, thông điệp họ muốn truyền tải và mức độ hiểu biết của họ về phương tiện này. Mã code như một phương tiện sáng tạo, chứa đựng khả năng biểu đạt phong phú vô hạn.

Chu kỳ bùng nổ và sự kiên trì: Giá trị lâu dài của nghệ thuật số

Casey Reas đã trải qua nhiều đợt bùng nổ của các phong trào nghệ thuật, điều này giúp ông nhìn nhận lĩnh vực nghệ thuật số hiện nay với cảm giác chiều sâu lịch sử. Vào thập niên 60, người ta từng đam mê nghệ thuật cybernetics và sự hòa quyện giữa nghệ thuật và công nghệ. Cơn sốt này sau đó dần dịu lại và cuối cùng lắng xuống. Đến cuối những năm 90 và đầu thế kỷ 21, cùng với sự ra đời của internet và World Wide Web, cơn sốt này lại nổi lên một lần nữa. Sau đó, lại có một giai đoạn tương đối yên ắng.

Hiện tại, Casey Reas cho rằng chúng ta đang trải qua một đợt bùng nổ nữa. Ông chỉ ra rằng, những cơn sốt như vậy luôn xuất hiện theo chu kỳ, và mỗi lần như vậy đều thay đổi vĩnh viễn lĩnh vực này. Từ góc nhìn của các nghệ sĩ, những biến động theo chu kỳ này không thể làm lung lay quyết tâm sáng tạo của họ. Những nghệ sĩ thực sự yêu thích phương thức sáng tạo này sẽ kiên trì sáng tác, bất kể lúc đó là đỉnh cao của cơn sốt hay đáy của thời kỳ yên ắng.

Dù thị trường NFT có nóng hay không, các tổ chức sưu tập có quan tâm hay không, hay giá trị thị trường có biến động ra sao, tất cả đều không thể thay đổi quyết tâm sáng tạo của các nghệ sĩ. Nghệ thuật sẽ tiếp tục phát triển, ngọn lửa sáng tạo vẫn cháy mãi. Theo Casey Reas, có thể trong tương lai gần, một đợt bùng nổ nữa sẽ đến, và các thế hệ nghệ sĩ sinh tạo sẽ chuẩn bị sẵn sàng để đón nhận cơ hội và thử thách mới.

Khoảnh khắc Marfa: Ý nghĩa đặc biệt của cộng đồng đoàn kết

Khi được hỏi về ý nghĩa của việc sống và làm việc tại một thị trấn nghệ thuật như Marfa, Casey Reas đã trả lời một cách sâu sắc. Là một người đã gắn bó nhiều thập kỷ trong lĩnh vực sáng tạo nghệ thuật, ông đã chứng kiến tất cả những gì xảy ra vào khoảng năm 2021 — thời điểm đã hoàn toàn thay đổi cuộc sống và sự nghiệp của nhiều nghệ sĩ. Đó là một thời kỳ tăng trưởng nhanh chóng, đồng thời cũng là thời kỳ của các mối quan hệ xã hội và tương tác cộng đồng.

Đối với ông, Marfa không chỉ đại diện cho các tác phẩm và nghệ thuật mà còn tượng trưng cho những con người trong cộng đồng — sự kết nối của họ, các cuộc đối thoại, và sự sáng tạo chung. Sống tại Marfa tượng trưng cho sức mạnh của sự đoàn kết cộng đồng, nơi ông có thể cảm nhận rõ năng lượng và sức lan tỏa của sự sáng tạo tập thể. Ở nơi này, trong thời điểm đặc biệt này, bầu không khí nghệ thuật dày đặc đến mức có thể cảm nhận được nhịp đập sáng tạo chung của tập thể. Đây là một thời kỳ đặc biệt, một nơi đặc biệt, và các nền tảng như OpenSea tổ chức các cuộc gặp gỡ như vậy để tăng cường sức mạnh và ảnh hưởng của cộng đồng nghệ thuật sinh tạo.

Đối với những người theo dõi và học hỏi, chia sẻ sâu sắc của Casey Reas lần này mang lại những bài học quý giá: Tương lai của nghệ thuật sinh tạo không chỉ phụ thuộc vào tiến bộ công nghệ mà còn dựa vào sự đổi mới tư duy và sức mạnh cộng đồng. Trong một thời kỳ đầy biến động, giữ vững đam mê sáng tạo, xây dựng kết nối với những người cùng chí hướng, và liên tục vượt qua giới hạn đã định chính là hướng đi mà các nhà sáng tạo nghệ thuật số nên theo đuổi.