Tại Davos 2026, các cường quốc trung bình đứng lên chống lại sự thống trị của Mỹ

Trong Hội nghị Thương mại Thế giới gần đây tại Davos, các nhà lãnh đạo toàn cầu đã làm rõ một xu hướng chưa từng xuất hiện rõ ràng trong nhiều năm: các quốc gia trung bình đang đứng lên, sẵn sàng đặt câu hỏi về sự thống trị của Mỹ đối với trật tự quốc tế. Mark Carney, thủ tướng Canada, đã dẫn đầu cuộc cách mạng âm thầm này bằng một bài phát biểu khiến khán giả đứng dậy vỗ tay kéo dài, hợp pháp hóa những gì nhiều người nghĩ thầm nhưng tránh công khai tuyên bố.

Phê phán trực diện mà không nhắc tên Hoa Kỳ

Carney đã sử dụng ngôn ngữ ngoại giao để trình bày những gì ông xem là sự hai mặt của các cường quốc lớn. Ông chỉ ra cách các quốc gia đã thiết lập bỏ qua các quy tắc thương mại quốc tế khi chúng không có lợi cho họ, từ bỏ luận điệu tự do thương mại ngay khi một thay đổi chính trị hoặc một tweet của tổng thống ảnh hưởng trực tiếp đến họ. Mặc dù tránh đề cập rõ ràng đến Washington, nhưng việc xác định này là điều tất yếu đối với bất kỳ người quan sát nào về bối cảnh thương mại hiện tại.

Tình hình của Canada minh họa rõ ràng cho sự mâu thuẫn này. Mặc dù nền kinh tế của họ gắn bó sâu sắc với Mỹ, đất nước này đã phải đối mặt với áp lực liên tục dưới dạng thuế quan và đe dọa, gần như coi họ như một lãnh thổ phụ thuộc thay vì một đối tác thương mại độc lập. Các nông dân Canada là những người đầu tiên chịu hậu quả: mất hàng tỷ đô la trong xuất khẩu nông sản khi Washington áp đặt thuế nhập khẩu Trung Quốc, kéo Canada vào giữa hai làn đạn mà không hề được tham khảo ý kiến về chiến lược.

Hình học biến đổi của các liên minh mới

Trước thực tế này, chính phủ Canada đã đề xuất một chiến lược đổi mới: xây dựng một “liên minh hình học biến đổi” cho phép các thỏa thuận thương mại linh hoạt hơn và ít phụ thuộc vào ý chí của một cường quốc duy nhất. Khái niệm này, dù mới mẻ về thuật ngữ, phản ánh một chân lý căn bản: các quốc gia trung bình cần nhiều lựa chọn hơn thay vì chỉ dựa vào một mối quan hệ phụ thuộc duy nhất.

Để minh họa cho quan điểm của mình, Carney nhấn mạnh rằng Canada vừa ký một lộ trình thương mại với Trung Quốc, theo đánh giá của ông, mang lại sự ổn định và dự đoán cao hơn so với mối quan hệ thương mại với Hoa Kỳ. Động thái này không chỉ đơn thuần là một thỏa thuận kinh tế; nó tượng trưng cho một sự định hướng chiến lược mới, nơi các quốc gia trung bình tìm cách đa dạng hóa các liên kết chính trị và thương mại của mình.

Sự đoàn kết mới nổi của các cường quốc trung bình

Phản ứng của các lãnh đạo châu Âu khác cho thấy Carney không đơn độc trong cuộc đặt câu hỏi này. Emmanuel Macron và Ursula von der Leyen, đại diện lần lượt cho Pháp và Liên minh châu Âu, đã tham gia vào lời phê bình mang tính xây dựng về hành vi của các đồng minh Mỹ, công bố chuẩn bị các biện pháp phòng thủ từ Brussels.

Những lời bình của Carney gây ấn tượng mạnh nhất với khán giả là cực kỳ súc tích: các cường quốc trung bình đang thực sự “trong bàn hoặc trong thực đơn” khi nói đến các cuộc đàm phán quốc tế. Nói cách khác, họ có thể tham gia tích cực vào việc định hình trật tự toàn cầu hoặc đơn giản là bị đặt dưới quyền quyết định của người khác. Ông hứa sẽ hỗ trợ Đan Mạch trong các vấn đề liên quan đến Greenland, viện dẫn, nếu cần thiết, cấu trúc của NATO để đảm bảo lợi ích của các quốc gia nhỏ hơn cũng được tôn trọng.

Một trật tự toàn cầu đang chịu áp lực

Những gì diễn ra tại Davos 2026 không chỉ là một cuộc trao đổi bài phát biểu ngoại giao: đó là biểu hiện rõ ràng của một vết rạn trong hệ thống quốc tế đã tồn tại từ cuối Chiến tranh Lạnh. Trật tự cũ bất bình đẳng, nơi một siêu cường định đoạt luật chơi, đang biến đổi dưới sức ép tích tụ của các quốc gia không còn sẵn sàng chấp nhận vai trò phụ thuộc nữa.

Các câu hỏi còn bỏ ngỏ rất quan trọng: Liệu các cường quốc trung bình có giữ được một liên minh đủ đoàn kết để cân bằng ảnh hưởng của Mỹ không? Liệu sự tái cấu trúc này có dẫn đến một hệ thống đa phương và công bằng hơn, hay chỉ là những hình thức cạnh tranh và phân mảnh mới? Điều chắc chắn là hệ thống quốc tế đang được viết lại nhanh hơn rất nhiều so với dự đoán của phần lớn các nhà phân tích chỉ cách đây vài năm.