Chiến tuyến ẩn của Gaza — Dòng chảy ngầm dưới lệnh ngừng bắn

Trong bối cảnh phong tỏa eo biển Hormuz và giao tranh dữ dội giữa Lebanon và Israel, vùng Gaza thể hiện một bức tranh tương đối yên bình, nhưng dưới sự yên bình đó là dòng chảy ngầm.

Quân đội quốc phòng Israel và Cục An ninh Quốc gia Israel ngày 9 đã phát hành tuyên bố chung, cho biết quân đội Israel cùng với Shin Bet gần đây đã tiêu diệt 1 thành viên của tổ chức thánh chiến Hồi giáo Palestine (Jihad) và 3 thành viên của phong trào kháng chiến Hồi giáo Palestine (Hamas). Tuyên bố nói rằng, ngày 5, quân đội Israel và Shin Bet đã tấn công, tiêu diệt thành viên Jihad Abdel Hudaeri — người tham gia các cuộc tấn công vào Israel ngày 7 tháng 10 năm 2023 và lên kế hoạch tấn công các đơn vị quân đội Israel thực hiện nhiệm vụ ở phía Bắc Gaza. Cuộc tấn công còn khiến 3 thành viên Hamas thiệt mạng.

Tuy nhiên, quân đội Israel và Shin Bet cùng khẳng định hiện vẫn theo dõi theo thỏa thuận ngừng bắn Israel-Palestine, và “sẽ tiếp tục hành động để loại bỏ các mối đe dọa có thể xuất hiện bất cứ lúc nào”. Mô hình hoạt động “loại bỏ mối đe dọa trong khuôn khổ thỏa thuận” này phản ánh chiến lược kép của Israel trong vấn đề Gaza — “ngừng bắn nhưng không từ bỏ quyền hành động”.

Quân sự của Israel tại Gaza vẫn chưa kết thúc. Theo thỏa thuận ngừng bắn, Israel sẽ rút toàn bộ khỏi lãnh thổ Gaza sau khi Hamas giải giáp. Nhưng kể từ khi đạt thỏa thuận ngừng bắn với Hamas vào tháng 10 năm ngoái, Israel vẫn kiểm soát hơn một nửa khu vực, và khả năng rút quân trong ngắn hạn còn rất mờ mịt.

Các nhà phân tích tại Quỹ Chiến lược Quốc gia Quincy của Mỹ chỉ ra rằng, Mỹ muốn “chiến thắng đáng tự hào”, còn Israel muốn “sụp đổ chế độ Iran”. Một bên muốn kết thúc, một bên muốn kéo dài. Sự khác biệt về mục tiêu chiến lược này cũng tồn tại trong vấn đề Gaza.

Thỏa thuận ngừng bắn Gaza cũng tồn tại những thiếu sót cố hữu. Các điều khoản của thỏa thuận thường mơ hồ — ví dụ, quân đội Israel cam kết “rút về tuyến đường đã thỏa thuận” nhưng không rõ ranh giới, Hamas yêu cầu thả “tất cả các nhân sự liên quan” nhưng Israel chỉ đồng ý “một phần”, tạo điều kiện cho các bên đổ lỗi cho nhau sau này. Hai bên liên tục cáo buộc vi phạm, hình thành chuỗi nghi ngờ “ai hành động trước, ai bị động”.

Quan điểm của phía Hamas cũng đáng để suy ngẫm. Phân tích cho rằng, Hamas vẫn là lực lượng chi phối tại Gaza, “tay cầm súng, dưới trướng có binh sĩ”, nhưng thỏa thuận ngừng bắn lại giả vờ không nhìn thấy điều này. “Không phải quên viết, mà cố tình không viết. Viết ra sẽ không thể thương lượng, không viết sẽ chôn mìn.” “Mơ hồ chiến lược” này khiến tính ổn định lâu dài của thỏa thuận ngừng bắn bị đặt dấu hỏi. Nhà phân tích Palestine Wadi Awad cho rằng, Israel chưa đạt “kết quả quyết định” mới ngừng bắn, áp lực từ cử tri rất lớn. Hamas chấp nhận ngừng bắn để thở, để đổi vật tư, nhưng để họ giao nòng súng? “Đừng mơ. Từ ‘phong trào kháng chiến’ là chiếc bánh mì, là thương hiệu, là lý do tồn tại. Có thể thương lượng ngừng bắn, nhưng không thể thương lượng đầu hàng.”

Thủ tướng Netanyahu trong bài phát biểu video tuyên bố rằng, Israel đã đạt được thành tựu quan trọng trong các hoạt động chống Iran và “liên minh kháng chiến”, khiến vị thế của Israel ở Trung Đông thay đổi lịch sử. “Israel mạnh hơn mọi thời điểm, còn Iran thì yếu hơn mọi thời điểm.” Sự tự tin chiến lược này cũng phần nào giải thích vì sao Israel sau ngừng bắn vẫn tiếp tục các hoạt động quân sự đồng thời ở Gaza, Lebanon, Syria.

Điều đáng chú ý là, gần đây xuất hiện dấu hiệu tiến triển mới trong thỏa thuận ngừng bắn Gaza. Có tin cho rằng Hamas đã đồng ý một đề xuất ngừng bắn mới tại Gaza, giữ nguyên 98% đề xuất của đặc phái viên Mỹ Wittekov tháng 5, trong đó kêu gọi tạm ngừng chiến tranh trong 60 ngày. Nếu đúng, bước đi này sẽ mang lại biến số mới cho tình hình Gaza. Tuy nhiên, phía Israel vẫn chưa có phản hồi chính thức.

Các vấn đề then chốt của thỏa thuận ngừng bắn vẫn còn bỏ ngỏ. Hamas có giải giáp không? Ai sẽ quản lý Gaza trong tương lai? Những vấn đề cốt lõi này đều không rõ ràng trong văn bản thỏa thuận, khiến ngừng bắn chỉ như một biện pháp “hạ nhiệt chứ không tháo gỡ bom”, tạm thời. Khi các bên xem tạm thời ngừng chiến là cơ hội để tái trang bị quân đội thay vì bắt đầu hòa bình, viễn cảnh hòa bình tại Gaza vẫn còn nhiều bất định.